WIŚNIEWSKI
-
"Walka o wolność, gdy się raz zaczyna
Z ojca krwią spada dziedzictwem na syna
Sto razy wrogów zachwiana potęgą
Skończy zwycięstwem Grecyja jest księgą..."
Kraj to nietypowy pod każdym względem, górzysty i wyspiarski. Grecy powiadają, że Bóg stwarzając ziemię miał jeszcze w rękach trochę gliny i nie bardzo wiedząc, co z nią zrobić, otrząsnął ręce, a resztki te spadły na glob tworząc góry i wyspy południa Bałkanów.
Ostatnie tygodnie wakacji zdażyło mi się być w Helladzie i poznawać ten kraj. Trudno o nim powiedzieć, aby był cudownie piękny. Ma jednak w sobie coś, co powoduje, że pewnie będę do niego wracał. Dziś wrócę tam myślami, aby odtworzyć to, co udało mi się zobaczyć.
Droga z Polski wiodła przez Wiedeń, jak zawsze oddychający pamięcią Franciszka Józefa, a potem przez północno-wschodnie Włochy do Ancony, gdzie zaokrętowałem się na prom, aby po 36 godzinach pływania zawinąć do Patry na Peloponezie (trzeciego co do liczby mieszkańców miasta w Grecji). Pierwszym zabytkiem, do którego postanowiłem zawitać była Olimpia. Położna w widłach rzek Alfiosu i Kladeosu wśród pagórków zachodniego Peloponezu. To tutaj wygnany z Aten - za niesłuszne podejrzenie kradzieży złota przeznaczonego na posąg Ateny - osiadł Fidiasz i wdzięczny mieszkańcom za zaproszenie "zafundował" im posąg Zeusa Olimpijskiego, uznany potem za jeden z siedmiu cudów świata. Dziś w Olimpii można oglądać m.in. ruiny świątyni Zeusa i Hery w świętym okręgu Altis, a także stadionu. Jak wiemy ogólnogreckie igrzyska olimpijskie odbywały się ku czci Zeusa i urządzano je od 776 r pne. co cztery lata. Mitycznym inicjatorem igrzysk miał być Herakles. Idea odrodziła się we współczesności, a Ateny w 2004 r po raz drugi będą światową areną Igrzysk.
Zadumany nad nieśmiertelnością idei, mimo zburzenia jej materialnych wyrazów przez wiatr historii, pognałem do Argolidy aby zobaczyć Mikeny i Epidavros. Położone we wschodniej części Peloponezu Mikeny przez pół tysiąca lat (1600-1100pne) były centrum kultury achajskiej. Zanim Dorowie (czyli Spartanie) zawładnęli Peloponezem tutaj była stolica duchowa Grecji. Dziś można tam obejrzeć ruiny pałacu otoczonego cyklopowym murem, świetnie zachowaną bramę Lwów oraz groby królewskie rozsławione również przez J. Słowackiego. Kto z nas nie pamięta z lektur szkolnych "Grobu Agamemnona". Jest to kopułowy grobowiec, w którym obecnie trudno o zamyślenie na jakie mógł pozwolić sobie Wieszcz. Tłumy i gwar turystów nieustannie burza święty spokój tego miejsca.
Z Miken do Epidavros już tylko kilkadziesiąt kilometrów. Z zadumy wprost do mieniącego się niebywałą akustyką słynnego na cały świat teatru, gdzie rzucona na bruk sceny (orchestry) moneta słyszalna jest - jakby ze wzmożoną siła - w ostatnim najwyższym rzędzie amfiteatru. Ten zabytek starożytności przetrwał własny czas i dotąd służy artystom jako miejsce ich popisów. Epidavros był dla Greków tym czym dla współczesnych jest Lourdes. Jedzili tam modlić się do Asklepiosa (Eskulapa) o cud uzdrowienia, a w tym uzdrowieniu pomagała sztuka.
W centrum Peloponezu zahaczyłem o Kalawrite czyli greckie Zakopane z centrum sportów narciarskich i miejsce pamięci narodowej Greków. Zamordowali tam hitlerowcy 500 mieszkańców miasteczka w odwet za istniejący ruch oporu. Kilka kilometrów od Kalawrity (po polsku Piękne ródło) znajduje się grecka Częstochowa - klasztor Mega Spileo z czarną Madonną. Mnisi po pożarze części budynku, dobudowali bez ładu i składu kilka kondygnacji mieszkalnych cel, które wyglądają jak bloki z pónego Gierka na warszawskim Ursynowie. Poza tym mnisi zbyt dosłownie przejęli się potrzebą umartwiania, stosując "z umiarem" środki higieny osobistej, dlatego w obawie o własny nos należy przechodzić obok nich w bezpiecznej odległości.
Ruszamy dalej w drogę do Koryntu. Miejsce ze wszech miar ciekawe, szczególnie dla mężczyzn. To tutaj kapłanki świątyni Afrodyty położyły "kamień węgielny" pod najstarszy zawód świata. Odliczone od 1 do 1000 z wytatuowanym na udzie numerem służyły swej bogini ciałem, oddając się przejeżdżającym przesmykiem korynckim kupcom, pielgrzymom, wojskowym no i wszystkim, którzy mieli ochotę czcić wspólnie z nimi Afrodytę. Miasto pobierało od tego ofiarę i bogaciło się niepomiernie. Nawet król Koryntu Syzyf stał się tak sławny, że bywał na ucztach na Olimpie i podkradał bogom ambrozję. Omal nie zapewnił sobie tym sposobem nieśmiertelności. Jednakże jego nieuczciwość i pycha zostały zauważone i za karę bogowie zlecili mu nieustanne wpychanie na położoną obok Koryntu góre kamień, który z uporem godnym lepszej sprawy spada mu zawsze tuż przed szczytem. Większe szczęście mieli Wenecjanie, którzy w II połowie naszego tysiąclecia postawili na szczycie twierdzę, a jej dość dobrze zachowane resztki widnieją do dzisiaj. Korynt to także miejsce, gdzie w końcu ubiegłego wieku przekopano kanał oddzielając Peloponez od stałego lądu. Dziś turyści patrzą z mostu jak 60 metrów poniżej przepływają statki skracające sobie drogę z morza Egejskiego na morze Jońskie i odwrotnie. Jeszcze jedną ciekawostkę posiada Korynt - jest to "most zatapialny". U wylotu na morze Egejskie zbudowany jest most, który jest opuszczany pod wodę a nad nim przepływają statki, po czym most się ponownie wynurza.
Z Koryntu autostrada kieruje się w kierunku Aten. Miasto którego rywalizacja ze Spartą doprowadziła do wojny peloponeskiej do dziś prezentuje się tak jakby wojna skończyła się przed godziną. Fatalna architektura i całkowity brak koncepcji urbanistycznej sprawiają, że na pierwszy rzut oka panorama miasta wygląda jak po wybuchu bomby atomowej. Bardzo zdegustowany współczesnością udaję się odwiedzić to, co zostało po starożytnych. Jest tego w sumie niewiele: a) na Akropolu ruiny Ateny-Dziewicy (czyli Partenon), obok dużo mniej okazała świątynia wspólnego kultu Ateny i Posejdona-Erechteusa zwana Erechtejonem ze słynnymi kariatydami podtrzymującymi sklepienie, monumentalna dorycka brama wejściowa zwana Propylejami i resztki malej świątyni Ateny-Nike. Nieco niżej za murami Odeon Heroda Attykusa i Teatr Dionizosa. Na wprost Propylejow Aeropag a obok Agora z dość dobrze zachowanymi ruinami Tezejonu. Na sąsiednim wzgórzu pomnik Philopaphosa a poniżej Pnyks - miejsce zgromadzeń narodowych gdzie przez demokracje bezpośrednia uchwalano lub odrzucano prawa i gdzie przemawiali starożytni mówcy i demagodzy. b) świątynia Zeusa i Luk Hadriana. Budowa świątyni trwała 700 lat. Rozpoczął ja w VI w p.n.e. Pizystrat a ukończył w II w n.e. Hadrian, przy okazji wystawiając sobie łuk na własna cześć, który w dobrej formie zachował się do dzisiaj.
Reszta zabytków Aten to bizantyjskie świątynie, mniej lub bardziej zaniedbane, oraz zabytki całkiem jak na Grecję współczesne. tzn. wybudowany na pierwsze igrzyska olimpijskie w 1896 r marmurowy stadion i pałace królewskie z ubiegłego wieku. Jeden z nich położony na placu Konstytucji (pl.Sindagmatos) jest teraz siedzibą parlamentu i paru urzędów centralnych. Przed jego frontem znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza z odbywającą się co godzina - dość wesoło wyglądającą - zmianą warty wykonywaną przez żołnierzy ubranych w zabawne stroje ludowe greckich górali.
Przy okazji warto wspomnieć, ze gdy Grecja po blisko 400 latach tureckiej niewoli odzyskała niepodległość nie miała odpowiedniego kandydata na tron a cała ludność liczyła 600 tys. Posadzono więc na tron księcia bawarskiego Otto, który od 1833 do 1862 r władał Grecją, aż go niezadowoleni podwładni wyrzucili z tronu. Zaproszono wtedy na tron królewicza duńskiego, który przybierając imię Jerzy rozpoczął dynastię, która ze zmiennym szczęściem zakończyła panowanie na Konstantynie II - obalonym przez reżim pułkowników w 1967 r (jego siostra Zofia jest aktualnie królową Hiszpanii, a syn ojcem chrzestnym Wiliama delfina Zjednoczonego Królestwa syna - Diany i Karola).
Zmęczony, ale także znudzony i zniechęcony zwiedzaniem, rzuciłem się w morskie odmęty, aby aktywnym relaksem wzmocnić na wzór greckich herosów swoją tężyznę fizyczną. Niestety w kryształowo czystych wodach lubią sobie mieszkać zwierzątka, które po polsku nazywamy jeżykami. Maja one tak dokuczliwe kolce, że po pierwszym kontakcie z nimi skutecznie zniechęcają do dalszych kąpieli. Ograniczyłem się więc do balneologii stosowanej w basenie z morską wodą i próbowania wytrzymałości mojej głowy na greckie wino. Tutaj osiągnąłbym nieco lepsze rezultaty, gdyby nie niechlujna obsługa kelnerska w greckich tawernach. Brudne naczynia są najskuteczniejszą przyczyną do odstraszenia potencjalnych klientów.
Na koniec ciągniony przez moja miłość do literatury postanowiłem odwiedzić Mesolongion. Miejsce gdzie 19 kwietnia 1824r po 9-dniowej chorobie zmarł na malarię lord Byron. Spoczywa tam w sarkofagu serce poety (ciało zostało zabrane do Anglii). Innych pamiątek historii brak, gdyby nie liczyć polskiego akcentu, jakim jest płyta nagrobna ku czci polskich obrońców Mesalongion, którzy pod wodzą oficera o nazwisku Mirdzewski polegli w obronie miasta. Grób posiada napis po grecku i po polsku."1826 Za Grecje i Polskę".
Stamtąd dobrze utrzymaną drogą wśród wspaniałych widokowo gór udałem się do podnóża mitycznego duchowo i realnego geograficznie szczytu Parnasu, gdzie w Delfach wielbiono Apolina i gdzie zapadały wieszcze wyroki delfickich wróżek. Miejsce to nader warte obejrzenia. Wyrocznie rozstrzygały tam spory nie tylko między obywatelami, ale także między greckimi państwami. Było to także miejsce gdzie znajdowały się skarbce poszczególnych państewek greckich. W muzeum w Delfach można zobaczyć dwa arcydzieła sztuki rzebiarskiej. Dla "seksualnych inaczej" jest tam symbol męskiego piękna - głowa Antinousa (nieśmiertelny ideał homoseksualistów i faworyt cesarza Hadriana), a dla wszystkich bez wyjątku postać Wonicy. Posag o niepokojąco smutnym wyrazie twarzy, który do mnie przemówił swoją niezwykłością. Dziś o mieszkańcach Delf powiadają inni Grecy, że w czasie burzy gdy są błyskawice delfici stają w oknach, bo uważają, że Pan Bóg robi im właśnie zdjęcia do paszportów.
Grecy zresztą zadziwiali mnie swoim poczuciem humoru. Są narodem mającym tzw. głowę do interesów. Powiadają więc o sobie żartobliwie, że "jak się Grek rodzi to Żyd placze ze zmartwienia".
Po powrocie do Longos/Egio, które było moją bazą na Peloponezie poddałem się na kilka dni rozkoszom kąpieli w słonej morskiej wodzie w basenie na wolnym powietrzu i bardziej wątpliwej przyjemności, czyli prażącym promieniom greckiego słońca. Spróbowałem też przejażdżki "greckim mercedesem" na grzbiecie którego wdrapałem się bez wysiłku na sporej wielkości górski szczyt Peloponezu. Jeśli nie wiecie co to "grecki mercedes" to wyjaśniam - chodzi o osiołka, który w tym górzystym kraju jest bardziej niezawodny niż najlepszy samochód.
Gdy nadszedł czas wyjazdu ( prom odpływał z Patras) postanowiłem zobaczyć, znaną z produkcji słynnego trunku Mafrodaphne, wytwórnię wina pod miastem (nie polecam, nic ciekawego, a wino przereklamowane - powiadają, ze gen. von Moltke znany z niesamowitej powagi uśmiechnął się dwa razy w życiu - pierwszy raz jak napił się tego wina, a drugi raz jak umarła mu teściowa). Godny polecenia natomiast jest kościół św. Andrzeja, gdzie znajdują się relikwie tego Apostola ,zwrócone przez Rzym kościołowi prawosławnemu kilka lat temu. Świątynię warto zobaczyć, mimo iż jest stosunkowo współczesna, to widać w niej świetną myśl architektoniczną, a wypracowane w szczegółach wnętrze robi wrażenie.
Tak skończyła się moja grecka przygoda. Następnie dotarłem do Wenecji - zatrzymując się "na chwile" na Korfu i w Igumenicy. Ale to już całkiem inna "para kaloszy" Z Byrona zapamiętajmy - jeśli laska - następną część cytowanego na wstępie poematu, który jest moim mottem.
-
"Dosyć jest wiedzieć, ze nikt nie zagrzebie
Ducha wolności - chyba on sam siebie
Bo własne tylko upodlenie ducha
Ugina wolnych szyję do łańcucha"